Wouter Plevier in gesprek aan de telefoon, bij het artikel over samenwerking tussen afdelingen

Samenwerking tussen afdelingen verbeteren: het echte knelpunt zit tussen de silo's

Waarom afdelingen die elk prima draaien samen toch vastlopen, en wat je als MT deze week al kunt doen aan wat er tussen de muren gebeurt.

Waarom loopt de samenwerking tussen afdelingen vast?

Samenwerking tussen afdelingen is hoe afdelingen hun werk op elkaar afstemmen op de grenzen waar ze elkaar raken, zoals de overdracht van sales naar operatie. Ze loopt meestal vast omdat ieder MT-lid een eigen beeld van de koers meeneemt naar zijn afdeling. Innerspective (Wouter Plevier) pakt dit aan vanuit Amplitief Leiderschap: één gedeeld beeld in het MT, één meetpunt over de grens en de informele leiders die al verbinden.

Je organogram zegt wie bij wie hoort. De koffieautomaat zegt wie er echt bij wie hoort. En die twee kloppen zelden. Vraagt een MT mij om de samenwerking tussen afdelingen te verbeteren, dan begin ik daarom bij de plekken waar het schuurt: de overdracht van sales naar operatie, de klant die van loket naar loket gaat, de mail met drie afdelingen in cc die door niemand wordt opgepakt.

Bijna altijd zie ik hetzelfde. Elke afdeling doet haar werk goed, en toch loopt het samen vast. Van binnenuit zie je zo'n eilandjescultuur niet: elke afdeling ervaart zichzelf als het deel dat het wél goed doet. Het knelpunt zit ertussen, op de grens, waar niemand eigenaar van is.

Sinds 1999 begeleid ik directies en managementteams, en ik heb geleerd dat de muren tussen afdelingen zelden op de werkvloer zijn gebouwd. Hieronder drie misverstanden die ik telkens tegenkom, en wat je deze week al anders kunt doen.

Misverstand 1: elke afdeling moet eerst zelf beter draaien

De eerste reflex van veel MT's: laat elke afdeling haar eigen zaakjes op orde brengen, dan komt de samenwerking vanzelf. Het gevolg is meestal het omgekeerde. Hoe strakker een afdeling op haar eigen doelen stuurt, hoe dikker de muur wordt.

Ik begeleidde een wereldwijd opererend machinebouwbedrijf waar de resultaten flink achterbleven. Toen we startten, zorgden de mensen als echte vakprofessionals goed voor hun eigen werk. Verder keken ze niet: niet naar andere afdelingen, niet naar andere teams, en zelfs niet naar de klant. Elkaar aanspreken op gedrag gebeurde nauwelijks, en als het gebeurde, escaleerde het meteen. Het meeste mailverkeer ging intern heen en weer. Bij problemen gingen mensen extra hard werken, vooral om te bewijzen dat zij het in elk geval wél goed hadden gedaan.

Dat is silodenken in één zin: ik doe mijn deel goed, dus het probleem ligt bij jou. Een logisch antwoord in een organisatie waarin iedereen wordt afgerekend op zijn eigen stuk.

De beweging kwam daar uit het gesprek over de ambitie die ze samen wilden halen, gevoerd met het MT, de teamleiders en de medewerkers. Pas daarna vertaalden de MT-leden die gezamenlijke koers met hun eigen teams naar afdelingsplannen. En de MT-leden maakten met hun teams nieuwe afspraken over hoe ze met elkaar omgaan. Het effect zag je op de gang: mensen zochten elkaar weer persoonlijk op, in plaats van taken per mail naar een andere afdeling te schuiven.

In de vodcast Plevier & De Inspirerende Leiders sprak ik Siete Hamminga (CEO Robin Radar Systems) en Maarten Poels (algemeen directeur VP&A Groep) over cultuur en strategie. We hadden het over het herkenbare beeld van een directeur die iets over de schutting gooit, en een medewerker die aan de andere kant netjes op instructies wacht. Siete en Maarten belonen initiatief. Wie met een probleem komt, brengt twee oplossingen en een eigen voorkeur mee, en dan sparren ze. Die afspraak werkt ook over de afdelingsgrens heen. Wie een probleem bij een andere afdeling neerlegt, neemt twee oplossingen mee. Zo wordt de schutting een plek om te sparren.

Misverstand 2: silo's los je op met een nieuwe structuur

Loopt het stroef, dan grijpt het MT vaak naar de tekentafel. Een nieuwe matrix, een coördinator op de grens. Meestal verhuizen de muren gewoon mee.

Silo's beginnen namelijk zelden op de werkvloer. Ze beginnen aan de MT-tafel. Bij een directieteam van een mooi corporate bedrijf begon de week met de zin "We weten waar we naartoe willen". Het voelde alsof iedereen op één lijn zat. Ik geloofde het ook meteen, en dat bleek iets te snel. Onder dat ene zinnetje lagen vier strategische plannen, met vier verschillende beelden van waar het bedrijf over twee jaar zou staan. Vier mensen stappen in de auto en roepen enthousiast: naar het zuiden! De een denkt aan Eindhoven, de ander aan Barcelona.

Niemand had iets verkeerd gedaan. Ieder MT-lid had bij dezelfde woorden zijn eigen plaatje ingevuld. En ieder MT-lid nam dat plaatje mee naar zijn eigen afdeling. Zo bouw je silo's zonder dat iemand het wil: vier afdelingen die allemaal loyaal naar een ander zuiden rijden.

Sull, Homkes en Sull (Harvard Business Review, 2015) laten zien hoe gewoon dit is. Managers werd gevraagd de belangrijkste prioriteiten van hun eigen organisatie te noemen, en lang niet iedereen kon dat. En van wie het wél wist, snapte lang niet iedereen hoe hun eigen prioriteiten aansloten op die van andere afdelingen.

Het goede nieuws: silo's doorbreken begint aan tafel, en dat kan in tien minuten. Gary Klein bedacht er de pre-mortem voor. Je stelt je voor dat je plan een jaar later volledig is mislukt en zoekt samen naar de oorzaak. Mitchell, Russo en Pennington zagen in 1989 al dat mensen op die manier meer redenen vinden waarom iets mis kan gaan. Iedereen krijgt een stem, ook wie zijn twijfel anders netjes voor zich houdt. Vier plannen worden zo vier bronnen van informatie. Hoe je daarna een besluit neemt dat ook in alle afdelingen landt, lees je in trage besluitvorming in het MT: drie patronen en hoe je ze doorbreekt.

Misverstand 3: samenwerken is een kwestie van meer overleg

Afdelingen die elkaar niet vinden, krijgen er vaak een afstemoverleg bij. Vol meningen, weinig afstemming, en daarna gaat iedereen weer druk verder met zijn eigen werk.

Ik heb vaak met mijn band op het podium gestaan, voor honderden, soms duizenden mensen. In een goede band luistert iedereen naar elkaar. De bassist voelt wanneer de gitarist gas geeft. De drummer geeft ruimte als de zanger iets nodig heeft. Niemand hoeft iets te zeggen. Band-teams kennen elkaars kwaliteiten en zetten die bewust in. Ze durven te laten zien waar ze zelf fouten maken, zodat de ander kan bijspringen. En ze vieren de kleine overwinningen onderweg. Voor de samenwerking tussen teams en afdelingen werkt het net zo: wie de kerntalenten van de afdeling naast zich kent, weet wanneer hij moet aangeven en wanneer hij ruimte moet laten.

Google onderzocht een groot aantal teams en vond het verschil tussen de beste en de rest niet in talent of IQ. De beste teams waren teams waar mensen durfden te zijn wie ze zijn en waar fouten mochten bestaan. Tussen afdelingen speelt dat nog sterker. Wie de fout van een andere afdeling hardop benoemt, riskeert een conflict. Wie zijn eigen fout toegeeft, riskeert gezichtsverlies voor zijn hele team. Dus zegt niemand iets. Hoe je die veiligheid opbouwt, lees je in psychologische veiligheid op de werkvloer.

Een eenvoudige start is fair witness listening: zonder oordeel luisteren, de ander laten uitpraten, accuraat samenvatten en vragen stellen in de woorden van de ander. Probeer het in het eerstvolgende overleg tussen twee afdelingen. Je merkt meteen hoe vaak we reageren op wat we dachten dat de ander zei.

Zo verbeter je de samenwerking tussen afdelingen deze week

Begin aan je eigen tafel. Vraag in het volgende MT-overleg ieder MT-lid om in één zin op te schrijven waar de organisatie over twee jaar staat. Leg de briefjes naast elkaar. Liggen ze ver uit elkaar, dan weet je waar de muren vandaan komen. Stel daarna de pre-mortemvraag: "Het is een jaar later en onze samenwerking is vastgelopen. Waardoor?" Je hoeft er echt geen workshop van te maken.

Kies dan één knelpunt op de grens tussen twee afdelingen. De overdracht die steeds misgaat, de klacht die steeds terugkomt. Maak de twee betrokken MT-leden er samen eigenaar van, met één meetpunt waar ze allebei op sturen. Zolang sales op omzet stuurt en operatie op efficiëntie, zitten ze elkaar in de weg. Eén gedeeld meetpunt maakt van de grens een gezamenlijke zaak. Zo wordt afdelingsoverstijgend samenwerken iets wat je elke week kunt zien. Zet het als vast punt in jullie weekritme, vijf minuten, elke week. Ritme verslaat motivatie.

En zoek de informele leiders. Een CEO vertelde me trots over zijn nieuwe koersplan: helder, gedragen, iedereen aan boord. Twee uur later stond ik met drie mensen van de werkvloer. Zij hadden een heel ander verhaal. Niet vijandig, gewoon anders. Elke organisatie heeft zulke tribes, met hun eigen leiders, en daar bestaat het vertrouwen al. Wie zijn bij jou de mensen zonder managementfunctie naar wie het meest geluisterd wordt? Ga deze week bij één van hen zitten, het liefst in een andere afdeling dan de jouwe. Geen agenda, één vraag: "Wat hoor jij dat ik niet hoor?" Luister, schrijf op, en doe er iets mee.

Wil je weten hoe ver de beelden in jouw organisatie uit elkaar liggen? Laat je MT en een paar mensen uit elke afdeling de Organisatie Focus Scan invullen. Het kost ieder ongeveer acht minuten, en je ziet welke focus jullie hebben en waar die uiteenloopt. Dat geeft een goed gesprek over wat er werkelijk toe doet.

De verbinding tussen je afdelingen bestaat al: bij de koffieautomaat, in de auto naar een klant, in een appgroep waar jij niet in zit. Jouw werk als MT is haar vinden en versterken. Hoe je dat als team structureel aanpakt, met keuzes, rituelen en één meetpunt, lees je in een sterk managementteam bouwen. Heeft je MT hier geen tijd voor omdat het de hele week brandjes blust, begin dan bij het MT vast in de operatie.

Eén vraag om mee te nemen naar je volgende MT-overleg: welke overdracht tussen twee van jullie afdelingen gaat al maanden mis, terwijl iedereen aan tafel weet welke?

Veelgestelde vragen over samenwerking tussen afdelingen

Waarom loopt de samenwerking tussen afdelingen vast?
Omdat elke afdeling haar eigen beeld van de koers heeft en daar keurig naar werkt. De frictie ontstaat op de grens, waar niemand eigenaar is. Vaak begint het aan de MT-tafel, waar ieder MT-lid bij dezelfde woorden een eigen plaatje invult.

Lost een nieuwe structuur silo's op?
Zelden. Een nieuwe matrix of een coördinator op de grens verplaatst de muren meestal alleen. Silo's ontstaan doordat MT-leden een eigen versie van de strategie meenemen naar hun afdeling. De oplossing begint daarom bij één gedeeld beeld in het MT.

Wat is het verschil tussen een silo en een sterke afdeling?
Een sterke afdeling doet haar eigen werk goed en kijkt ook naar de afdeling naast zich en naar de klant. Een silo kijkt alleen naar het eigen stuk, met als stille gedachte: ik doe mijn deel goed, dus het probleem ligt bij jou. Het verschil zie je bij elke overdracht.

Waar begin je met betere samenwerking tussen afdelingen?
Bij één gedeeld beeld in het MT. Laat ieder MT-lid in één zin opschrijven waar de organisatie over twee jaar staat en leg de briefjes naast elkaar. Kies daarna één knelpunt op de grens, met twee eigenaren en één gedeeld meetpunt in het weekritme.

Verder lezen

Zie hoe ver jullie beelden uiteenliggen

Met de gratis Organisatie Focus Scan vullen je MT en mensen uit elke afdeling in 8 minuten 14 vragen in. Je ziet welke focus jullie hebben en waar die tussen afdelingen uiteenloopt.