Wouter Plevier in gesprek, ontspannen zittend, bij het artikel over coachend leiderschap

Coachend leiderschap: hoe je mensen laat denken in plaats van vragen

Waarom coachen vooral begint met minder praten, en welke vragen het denkwerk teruggeven aan je team.

Wat is coachend leiderschap?

Coachend leiderschap is leidinggeven waarbij je vragen stelt die de ander zelf laten denken, kiezen en oplossen, zodat hij het volgende probleem zonder jou aanpakt. Het werkt bij mensen die onderweg zijn; wie nieuw is, heeft eerst instructie nodig. Innerspective (Wouter Plevier) benadert het vanuit Amplitief Leiderschap: je zoekt wat iemand al weet en nog niet gebruikt, en je versterkt dat in een vast ritme.

"Hoeveel problemen zou je team zelf oplossen als jij niet altijd voor ze dacht?" Dat vroeg ik Paul, een leidinggevende met een MT vol volwassen professionals. Hij noemde eerst een getal: 30 tot 40 procent. Daarna zei hij: "Waarschijnlijk meer dan ik wil toegeven." Daar begint coachend leiderschap.

Die zin hoor ik sinds 1999 in allerlei varianten. Leiders die hun mensen slim en ervaren vinden, en toch elke dag hun vragen beantwoorden. Alsof alles alleen goed gaat als zij erbovenop zitten. Coachend leiderschap is het antwoord op dat patroon: je laat mensen zelf denken, in plaats van dat ze bij jou komen vragen. Dat klinkt eenvoudig. Het is een van de lastigste dingen die ik leiders leer, want het vraagt dat je stopt met waar je juist goed in bent. Antwoorden geven.

Misverstand 1: coachend leiderschap betekent veel coachen

"We coachen veel." Dat zei een team tegen me, met enige trots. Ja, dat zag ik ook. En precies daarom liep het vast.

Bijna elke leidinggevende heeft een voorkeursstijl, en die zet hij overal in. Of het past of niet. Iemand die nieuw is, onzeker, en structureel de resultaten nog niet haalt, heeft op dat moment niets aan een leidinggevende als coach. Die heeft duidelijkheid nodig. Richting, een helder kader, instructie. Ook als het een sterke nieuwe kracht is.

Pas als iemand onderweg is en begint te snappen hoe het werkt, en jij weet hoe goed hij werkelijk is, schakel je naar coachen. Is de kennis er en het zelfvertrouwen nog niet, dan stimuleer je: je bent de wind in de rug. En heeft iemand de expertise, de ervaring en de motivatie, dan delegeer je en ga je er daarna niet meer bovenop zitten. Hoe je dat doet zonder grip te verliezen, lees je in delegeren zonder loslaten.

De coachende leiderschapsstijl is dus één stijl in je repertoire, met een eigen moment. In leiderschapsstijlen vergeleken zet ik hem naast vijf andere. Een coachende vraag aan iemand die het antwoord nog niet kán weten, voelt voor die persoon als een examen. Daar wordt niemand zelfstandiger van.

Misverstand 2: coachen is de juiste vraag stellen

De vraag is het makkelijke deel. Het zwijgen daarna is het werk.

Ik weet waar ik het over heb. Ik ben zelf heel goed in antwoorden geven. Een vraag stellen en daarna je mond houden is voor een spreker echt topsport.

Jaren geleden werkte ik met een team waar de sfeer stroperig was. Veel praten over de inhoud, veel klagen, weinig echte verbinding. Iedereen deed zijn best en toch kwam er niets in beweging. De leidinggevenden waren vooral aan het zenden. Wat het losmaakte, was verrassend klein. Ze stopten met zenden, stelden oplossingsgerichte vragen en gingen daarna echt luisteren. Er kwam lucht in het team, er kwam energie, en mensen pakten weer zelf eigenaarschap.

Hoe groot het gat is tussen denken dat je luistert en het echt doen, zag een MT-lid toen ik een opname van hun overleg terugspeelde. In 45 minuten had hij 14 keer iemand onderbroken, 9 keer "ja, maar" gezegd en 3 keer een conclusie getrokken zonder te checken. Hoe vaak hij had gevraagd wat de ander nodig had? Nul keer. "Ik dacht dat ik goed luisterde," zei hij. Verbijsterd. Hoe je zulke spiegels bovenin bespreekbaar maakt, lees je in feedback geven in het MT.

Waarom dat zwijgen zo veel oplevert, lieten Deci en Ryan in 1985 al zien met hun zelfdeterminatietheorie. Motivatie groeit als mensen autonomie, competentie en verbondenheid ervaren. Een goede vraag met echte stilte erachter geeft de ander ruimte en laat merken dat je erop vertrouwt dat hij het kan. Iemand die een oplossing krijgt, voert hem uit. Iemand die hem zelf vindt, snapt waarom hij werkt en gebruikt hem de volgende keer weer. Dat scheelt jou op termijn ook een hoop vragen.

Misverstand 3: mijn mensen willen gewoon een antwoord

"Hoe krijg ik mijn team proactief?" vroeg Rogier, een nogal directe, controlerende directeur. "Door ze ruimte te geven," zei ik. "Vanuit echte verbinding."

Een team dat afwacht, kan meestal best zelf denken. Het systeem waarin het werkt, roept het afwachten op. En dat systeem begint bij de leider. Back-to-back vergaderingen, brandjes blussen, je eigen mening er even doorheen jassen. En dan verbaasd zijn dat het team vooral afwacht. Wie elke vraag beantwoordt, leert zijn team dat vragen sneller gaat dan denken. Daarna zoek je tevergeefs naar eigenaarschap in je team.

Bij een team dat "meer eigenaarschap" wilde, stopten we met praten over eigenaarschap. De leider nam in de maandagstart geen enkel besluit meer. Hij stelde alleen vragen. De eerste week was ongemakkelijk, voor hem en voor het team. Binnen een maand namen mensen besluiten die eerst op zijn bureau bleven liggen.

Dat werkt alleen als een verkeerd antwoord geen risico is. Wie bang is om iets doms te zeggen, wacht liever op jou. Lees daarom ook hoe je psychologische veiligheid op de werkvloer opbouwt. Bij Pegamento installeerden we, nadat de strategie stond, situationeel en coachend leiderschap, zodat mensen zelf gingen denken in plaats van vragen. Het resultaat: van een passieve cultuur naar een kernteam dat zelfstandig beweegt, in 4 maanden.

Coachend leiderschap in de praktijk: coachende vragen die het denkwerk teruggeven

Coachen vanuit amplitie betekent dat je versterkt wat er al zit. Je zoekt niet naar het gat in iemands denken, je zoekt naar wat hij al weet en nog niet gebruikt. Meer over die basis lees je in wat is amplitie.

Paul begon daar ook. Hij benoemde elke week één concrete kracht van elk MT-lid. Hij stopte met oplossen en vroeg: "Wat heb jij nodig om dit zelf te doen?" Hij hielp alleen nog waar het echt nodig bleef. En hij opende elke vergadering met: "Wat geeft energie deze week, en wat verdient echt focus?" Vier weken later zei hij: "Het is bizar. Ik doe minder, maar er gebeurt meer." Zijn MT kwam met oplossingen die eerst altijd via hem liepen. Iemand zei zelfs: "Ik voel weer plezier." Wil je weten waar de krachten in je team zitten, begin dan bij kerntalenten ontdekken.

Komt er iemand met een vraag, vraag dan eerst: "Wat heb je zelf al bedacht?" Daarna: "Wat zou je kiezen als ik er niet was?" En dan wacht je. Siete Hamminga (Robin Radar) vertelde in aflevering 108 van de vodcast Plevier & De Inspirerende Leiders dat hij het nog een stap verder trekt: wie met een probleem komt, brengt twee oplossingen mee en kiest er zelf één. Daarna pas sparren ze.

Let ook op vage taal, want daar stopt het denken vaak. "Dit lukt nooit." "Niemand werkt mee." "Ik moet dit eerst afronden." Geef daar geen advies op. Vraag precies door. Nooit? Wanneer lukte het wel? Wie precies werkt niet mee? Hoe weet je dat? Wat gebeurt er als je het niet eerst afrondt? Zo'n vraag maakt een muur weer een probleem met een begin en een eind, en dat probleem kan de ander vaak prima zelf oplossen.

Zo begin je deze week

Kies één vast moment, bijvoorbeeld je maandagstart of je wekelijkse één-op-één. In dat moment beantwoord je deze week geen enkele vraag direct. Je vraagt eerst "Wat heb je zelf al bedacht?" en telt in je hoofd tot vijf voordat je iets zegt. Hou op een post-it bij hoe vaak je toch het antwoord gaf. Wees eerlijk, niemand anders ziet hem.

Check wel bij wie je het doet. Iemand die net begint, geef je gewoon het antwoord, met het waarom erbij. Coachend leidinggeven is voor wie onderweg is.

Op vrijdag schrijf je op welke oplossing van een ander anders was dan die van jou, en of hij werkte. Grote kans dat je verrast wordt.

Wil je weten welke rollen je als leider van nature pakt en welke je laat liggen, doe dan de gratis scan Leiderschapsrollen. Dan zie je of de coachende rol bij jou een kracht is of een blinde vlek.

Coachend leiderschap is één bouwsteen van inspirerend en amplitief leiderschap: versterken wat al in je mensen zit, in een vast ritme. Begin klein, met één vraag en vijf tellen stilte.

Welke vraag kreeg jij vorige week, waarop je eigenlijk nog geen antwoord had hoeven geven?

Veelgestelde vragen over coachend leiderschap

Wat is coachend leiderschap?
Coachend leiderschap is leidinggeven waarbij je vragen stelt die de ander zelf laten denken, kiezen en oplossen. Je bouwt het vermogen van je medewerker op om het volgende probleem zonder jou aan te pakken. De vraag is het makkelijke deel, de stilte erna is het werk.

Wanneer werkt coachend leiderschap niet?
Bij iemand die nieuw is, onzeker is of de kennis nog mist. Die heeft eerst duidelijkheid nodig: richting, een helder kader en instructie. Coachen werkt pas als iemand onderweg is en de basis begint te snappen. Een coachende vraag aan wie het antwoord nog niet kan weten, voelt als een examen.

Hoe begin je met coachend leidinggeven?
Kies één vast moment, zoals je maandagstart of je wekelijkse één-op-één. Beantwoord daar deze week geen enkele vraag direct. Vraag eerst "Wat heb je zelf al bedacht?" en tel in je hoofd tot vijf voordat je iets zegt. Houd op een post-it bij hoe vaak je toch het antwoord gaf.

Welke coachende vragen werken het best?
Vragen die het denkwerk teruggeven: "Wat heb je zelf al bedacht?", "Wat zou je kiezen als ik er niet was?" en "Wat heb jij nodig om dit zelf te doen?" Vraag bij vage taal precies door. Nooit? Wanneer lukte het wel? Zo wordt een muur weer een probleem dat de ander zelf kan oplossen.

Wat is het verschil tussen coachend leiderschap en situationeel leidinggeven?
Situationeel leidinggeven is het model met vier stijlen: instrueren, coachen, stimuleren en delegeren. Coachend leiderschap is één van die stijlen, met een eigen moment. Wie overal coacht, mist de mensen die eerst instructie nodig hebben of juist ruimte willen.

Verder lezen

Is coachen jouw kracht of blinde vlek?

De gratis scan Leiderschapsrollen laat zien welke rollen je als leider van nature pakt en welke je laat liggen. Zo zie je of de coachende rol bij jou een kracht is of een blinde vlek.